داستان استارتاپی

از همون ۱۵ یا ۱۶ سالگی، موضوع استارتاپ، بیزینس و داشتن یک کسب‌وکار شخصی برام جالب بود. حالا تو این نقطه از زندگی که یوکو شبیه به یه بچه کوچیک داره یواش‌یواش راه رفتن یاد می‌گیره، اینکه چطور می‌شه تو این بازار شلوغ به سمت موفقیت رفت، خیلی بیشتر از قبل برام مهم شده.

عنوان کتاب داستان‌سرایی در کسب‌وکار حتی قبل از اینکه صفحه اول رو باز کنی، به خودی خود جذابه و این سوال رو ایجاد میکنه که داستان‌سرایی چه ربطی به بیزینس داره؟ موقع خواندن کتاب، تمام تمرکزم این بود که ببینم یوکو کجای این متن می‌شینه. راستش هرچی جلوتر رفتم، تو نقطه‌نقطه کتاب می‌تونستم یوکو رو ببینم چه داستان زمان حالش، چه داستان متولد شدنش و چه آدم‌هایی که باورشش کردن. دنبال فریم‌ورک و الگویی بودم که بفهمم چطور می‌شه مسیر و هویت یوکو رو شفاف‌تر روایت کرد و ارتباط بهتری با کاربر نهایی یوکو برقرار کرد.

کیندرا هال کتاب رو روی چهار دسته‌ داستان اصلی بنا می‌کنه

• داستان ارزش
• داستان بنیان‌گذار
• داستان هدف
• داستان مشتری

یکی از مثبت‌ترین نکات کتاب، مثال‌های زیادیه که زده می‌شه. تقریبا تو تمام طول کتاب نویسنده سعی کرده با نمونه‌های ملموس و حتی رفرنس‌های ویدیویی (مثل تیزرهای اپل یا تبلیغات آدامس که با یه سرچ ساده تو گوگل یا یویوب پیدا می‌شن) مفهوم رو پیش ببره. اما از زاویه دید دیزاین، بزرگ‌ترین نقد من به کتاب غلبه‌ی سطح بر عمقه.

نویسنده سعی کرده موضوع رو تا حد امکان ساده کنه، البته که ای‌کاش نمی‌کرد. کتاب در حین اینکه سعی می‌کنه موضوع رو کامل توضیح بده، اون‌طور که باید و شاید عمیق و جزئی نمی‌شه. شخصا توقع کانسپت‌های عمیق‌تر و مدل‌های مفهومی مشخص‌تری داشتم. دوست داشتم کمی به سمت ساختار و تمپلیت‌سازی می‌رفت تا بشه طبق همون الگو، داستان‌های جدید دیزاین کرد. کتاب بهت می‌گه چه داستان‌هایی وجود دارن، اما فریم‌ورک و ابزار پیاده‌سازی سیستماتیکی رو نمی‌ده.

نکته جذاب کتاب اینه که خارج از مباحث تئوری، یک ذهنیت پویا در داستان‌سرایی رو برای خواننده ایجاد می‌کنه. کتاب این حقیقت رفتاری رو یادآوری می‌کنه که انسان‌ها الزاما با داده‌ها متقاعد نمی‌شن، بلکه با داستان‌ها ارتباط می‌گیرن، داده باید در دل داستان باشه. در واقع داستان، شبیه به یک رابط کاربری برای مغز عمل می‌کنه که درک ارزش‌ها رو برای ذهن انسان راحت‌تر می‌کنه.

قبل از خوندن، داستان‌سرایی و بیزینس موضوعاتی با فاصله زیاد و بی‌ربط به نظر می‌اومدن، اما مشخصه که تاثیر مستقیمی روی هم دارن. سوال اصلی که برام ایجاد شد این بود که چند تا کانسپت دیگه وجود داره که الان از داده‌های فعلی ما خارجه و در نگاه اول بی‌ربط به نظر می‌رسن، اما در لایه‌های زیرین روی رفتار مخاطب اثر می‌ذارن؟

پروسونای اصلی کتاب مشخصا کسایی هستن که یک کسب‌وکار دارن، اما وقتی جلوتر می‌ری می‌بینی مفاهیم فقط محدود به بیزینس نیستن. این کتاب به درد هر کسی می‌خوره که نیازمند تغییر رفتار در مخاطب یا طراحی پیام است.

مثلا تو فصل‌های آخر داستان یک مصاحبه خلبانی مطرح می‌شه. اینکه چطور می‌شه از داستان‌سرایی برای ایجاد اعتماد تو یک روند شغلی استفاده کرد. در واقع میشه پل ارتباطی قوی و محکم بین داستان‌سرایی با رفتارهای روزمره ایجاد کرد از خلبانی که می‌خواد در مصاحبه پذیرفته بشه تا دیزاینری که می‌خواد سناریوی کاربری (User Scenario) بنویسه.

داستان‌سرایی در کسب‌وکار کتاب جالبیه و ذهن رو برای نگاه روایی به محصول و بیزنس آماده می‌کنه. با اینکه تو برخی بخش‌ها (مخصوصا اونجا که سراغ کهن‌الگوها می‌ره) توقع عمق بیشتری داشتم و ترجیحم این بود وارد فازهای پیچیده‌تر بشیم، اما توضیحات تا حد قابل قبولی مسئله رو روشن می‌کنه.

قطعا که پیشنهاد می‌کنم اگه فرصتش رو دارید به عنوان یک کتاب فرعی و مکمل سراغش برید، اما قبل از شروع باید بدونید که با یک دستگرمی و مقدمه روان طرفید، نه یک الگوریتم و فریم‌ورک پیچیده.